Teatr przy kuflu. Warszawskie ogródki w oczach dwóch krytyków

Dobre piwo miało przyciągać do warszawskich teatrzyków skuteczniej niż dobra gra aktorów. Tak kpił z ich publiczności felietonista „Bluszczu”, podpisany Quis. W czerwcu 1887 roku narzekał, że widzowie wybierają ogródek według świeżości trunku, zamiast sprawdzać, co zobaczą na scenie.¹

Sezon letnich teatrzyków ogródkowych, czyli scen urządzanych w ogrodach, ruszył na początku czerwca w Belle-Vue, Alhambrze i teatrze na Nowym Świecie. Belle-Vue mieściło się przy Chmielnej, a Alhambra w domu barona Lessera przy Miodowej. Przewodnik z 1893 roku podaje dla Belle-Vue adres Chmielna 9.²³

Pogoda nie pomagała ani aktorom, ani publiczności. Quis pisał o chłodach, deszczach i wietrze, które psuły czerwcowe rozrywki. Nawet ciekawa sztuka mogła nie wystarczyć, by zatrzymać widza na cały wieczór.²

Dyrektorzy proszą prasę o życzliwość

Najostrzejsze uwagi krytyk zachował dla samych teatrów. Wytykał źle dobrane zespoły, nieciekawy repertuar i słabą grę. Najwięcej nadziei wiązał z zespołem Szymborskiego w Alhambrze. Cenił jego doświadczenie, choć nie widział w nim wybitnych talentów.²

Opisywał też dyrektorów, którzy w odświętnych strojach odwiedzali redakcje. Zapewniali, że zrobili już wszystko, co było w ich mocy, a teraz potrzebują przychylności prasy. Quis powątpiewał w tak wielką siłę recenzji. Stąd jego złośliwość, że o wyborze ogródka decyduje piwo.²

Narzekał przy tym na kosztowne stroje wymagane przez nowe sztuki. Wydatki na garderobę rosły, podczas gdy honoraria autorów, jego zdaniem, pozostawały takie same. Wśród żartów o publiczności znalazły się więc całkiem przyziemne kłopoty ludzi utrzymujących się z teatru.²

„Lena” trafia do Belle-Vue

Quis upominał się o „Lenę” Karczewskiego, piszącego pod pseudonimem Marian Jasieńczyk. Według felietonisty sztuki nie dopuszczono na główną warszawską scenę, choć zalecił ją sąd konkursowy. Trafiła na prowincję i do teatrzyków ogródkowych, w tym do Belle-Vue.¹

Krytyka oburzały zarzuty moralne wobec dramatu. Bohaterka kochała kuzyna zamiast męża, lecz, jak przekonywał, na scenie wcześniej grano znacznie śmielsze utwory francuskie. Przyczyny odmowy znamy tu z jego relacji. Felieton nie przytacza samej decyzji, a jego autor wyraźnie staje po stronie polskiej sztuki.¹

W lipcu brzmi to inaczej

Kilka tygodni później lwowski „Ruch” pisał o warszawskich ogródkach z większą sympatią. W numerze z 15 lipca omówił granych w Belle-Vue „Państwa Wacków” Zygmunta Przybylskiego. Uznał komedię za słabszą od „Wicka i Wacka”, ale chwalił jej humor, żywy tok i sceny podpatrzone z życia.⁴

W Alhambrze zainteresował korespondenta „Budnik”, czyli przeróbka powieści Kraszewskiego dokonana przez Ratyńskiego. Były śpiewy i tańce, których oczekiwała ogródkowa publiczność, oraz dobrze oceniona muzyka Zygmunta Noskowskiego, warszawskiego kompozytora.⁴⁵ Zespół Szymborskiego ponownie wypadł korzystnie na tle pozostałych. Pod tym względem opinie obu pism się zbiegały.⁴

Autorzy pisali w różnych momentach sezonu i o różnych przedstawieniach. Czerwcowe narzekania Quisa nie przekreślały lipcowych pochwał korespondenta „Ruchu”. Obok stolików z piwem grano komedie, śpiewano i wystawiano dramat, który szukał dla siebie sceny. Program ogródków dawał widzom więcej możliwości, niż wynikało ze złośliwego felietonu.

Footnotes

1. Quis, „Pogawędka”, „Bluszcz”, nr 25, 22 czerwca 1887 (na winiecie także 10 czerwca starego stylu), s.194, lewa szpalta. Oryginalny PDF WBC, s.2. C-S05. Oceny jakości, gustów i przyczyn niedopuszczenia „Leny” są stanowiskiem felietonisty. Autor dramatu występuje w oryginale jako „Karczewskiego (Maryana Jasieńczyka)”; pseudonim nie jest drugim nazwiskiem ani nazwiskiem aktora. ↩ ↩² ↩³

2. Quis, „Pogawędka”, „Bluszcz”, nr 25, 22 czerwca 1887, s. 193 (pogoda, koszty garderoby i rozpoczęcie sezonu) oraz lewa szpalta s. 194 (zespoły i wizyty dyrektorów). Oryginalny PDF WBC, s. 193 (PDF 1) oraz s. 194 (PDF 2). C-S05. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. Lokalizacje uliczne potwierdza Agnieszka Bąk, „Miejsca rozrywki, wycieczek i letniego wypoczynku warszawiaków…”, 2022, s. 121, PDF s. 8, R2-S01. Belle-Vue przy Chmielnej 9 wymienia „Ilustrowany przewodnik po Warszawie”, nakład redakcji „Wędrowca”, 1893, s. 42, oryginał PDF s. 59, R2-S02; czytelny wyciąg, s. 3. Numer pochodzi z późniejszego przewodnika; nie przypisujemy Alhambrze pewnego współczesnego numeru posesji. ↩

4. „Z teatrów warszawskich”, „Ruch”, R. I, zeszyt 14, Lwów 15 lipca 1887, s.450, lewa szpalta. Oryginalny PDF JBC, s.30. C-S06. Odrębne pismo i późniejszy moment sezonu, nie druga relacja z identycznego przedstawienia. ↩ ↩² ↩³

5. Zygmunt Noskowski — biografia PWM; Polskie Centrum Informacji Muzycznej, „Noskowski Zygmunt”, biografia i działalność w Warszawie. ↩