Ośmioletni i niemal trzydziestoletni. Pierwsi uczniowie szkoły kolejowej

Jedni ledwie czytali, inni mieli za sobą kilka klas gimnazjum. Ośmioletni synowie kolejarzy i rzemieślnicy dobiegający trzydziestki znaleźli się wśród pierwszych uczniów nowej warszawskiej szkoły. Różnił ich zarówno wiek, jak i dotychczasowa nauka. W lipcu 1878 roku „Tygodnik Illustrowany” przypomniał, z jak niejednorodną grupą rozpoczynano zajęcia.¹

Szkołę przy drogach żelaznych warszawsko-wiedeńskiej i warszawsko-bydgoskiej otwarto w 1875 roku. Miała przygotowywać maszynistów, rzemieślników oraz werkmajstrów, czyli kierowników warsztatów, potrzebnych kolei i przemysłowi. Inspektor Ludwik Wojno podkreślał, że nie kształci przyszłych inżynierów. Przestrzegał przed obiecywaniem uczniom takiej kariery.¹

Najpierw wyrównać przygotowanie

Pierwsze trzy lata gazeta nazwała okresem prób. Trzeba było dobrać naukę dla ludzi, którzy zaczynali z tak różnym przygotowaniem. W 1878 roku do najniższej klasy przyjmowano już po ukończeniu jedenastu lat. Wiek i przygotowanie uczniów miały się dzięki temu stopniowo wyrównać. Po raz pierwszy do oddziału specjalnego przeszli wtedy wychowankowie, którzy wcześniej uczyli się w oddziale przygotowawczym tej szkoły.¹

Program obejmował sześć lat nauki, po trzy w każdym z tych oddziałów. W przygotowawczym uczono między innymi polskiego i rosyjskiego, arytmetyki, podstaw geometrii, historii, geografii, kaligrafii i rysunku. W specjalnym dochodziła praktyka warsztatowa. Absolwent miał rozumieć swoją pracę i umieć się dalej w niej doskonalić, zamiast od razu obejmować samodzielne, odpowiedzialne stanowisko. Tak Wojno tłumaczył wybór programu.¹

Szczególnie zależało mu na rysunku. Umiejętność przedstawienia części w różnych widokach i przekrojach świadczyła według niego, że uczeń rozumie jej budowę. Samo skopiowanie kształtu nie wystarczało. Trzeba było wiedzieć, co się rysuje.¹

Warsztat od szóstej

Starsi uczniowie zaczynali dzień od praktyki. Zimą pracowali w warsztacie od siódmej do dwunastej, latem już od szóstej. Po południu mieli jeszcze trzy godziny lekcji. Korzystano z warsztatów, maszyn i stacji, o ile pozwalały na to warunki. Własne laboratorium i gabinet pomocy naukowych były na razie skromnie wyposażone.¹

Przedstawieniu wyników nauki towarzyszyła wystawa prac ręcznych i warsztatowych. Goście mogli obejrzeć je w sąsiedniej sali. W numerze znalazła się też rycina „Popis uczniów szkoły technicznej”. Pokazuje szkolną uroczystość.²

W sprawozdaniu podano również wyniki promocji. Spośród 125 uczniów oddziału przygotowawczego do następnej klasy przeszło 60. W oddziale specjalnym było 93 uczniów, a 46 otrzymało promocję albo świadectwo ukończenia. Wojno wiązał część trudności z poziomem egzaminu i zamierzonym rozszerzeniem programu. Uważał też, że nie wszyscy przykładali się dostatecznie do pracy.¹

Tych, którzy zostali na drugi rok, zachęcał do nadrobienia braków. Mieli lepiej wykorzystać kolejną szansę. Obok świadectw, nagród i wystawionych prac szkoła przedstawiała więc także mniej uroczystą część swoich początków. Wielu wychowanków czekał powrót do tej samej klasy.¹

Footnotes

1. „Szkoła techniczna przy drogach żelaznych warszawsko-wiedeńskiej i warszawsko-bydgoskiej”, Tygodnik Illustrowany, nr 133, 13 VII 1878, s. 18, wszystkie trzy kolumny, zwłaszcza dosłownie przytoczone sprawozdanie Ludwika Wojny. Oryginalny skan 22; wyciąg PDF s. 2. Przyczyny niepowodzeń uczniów są oceną inspektora. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. „Popis uczniów szkoły technicznej”, Tygodnik Illustrowany, nr 133, 13 VII 1878, s. 24, rycina; katalog MBC podaje rysownika i rytownika. Winieta numeru: s. 17, skan 21. Fragment #page wskazuje kartę oryginalnego DjVu; nie wszystkie przeglądarki go obsługują. Wyciąg PDF zawiera wskazane strony. ↩