Mundurek, książki i trzy ruble. Kto miał pomóc warszawskim uczniom?

Opłacenie szkoły nie kończyło wydatków na naukę. Trzeba było jeszcze kupić mundurek, książki i inne potrzebne przedmioty. Ludwik Jenike, redaktor „Tygodnika Illustrowanego”, przypominał o tym w listopadzie 1878 roku na łamach swojego pisma.¹ Urzędnik ze szczupłą pensją, rzemieślnik z liczną rodziną czy drobny kupiec mogli nie podołać tym kosztom. Podobnie literat i artysta, którym trudno było zapewnić sobie stały, wystarczający zarobek.²

Jenike proponował pomoc dla niezamożnych uczniów szkół niższych i średnich. Uważał, że potrzebują jej szczególnie. Młody człowiek po gimnazjum mógł już próbować utrzymać się sam, a na uniwersytecie miał do dyspozycji stypendia. Dziecko musiało liczyć na rodziców. Tak autor uzasadniał potrzebę założenia „Warszawskiego stowarzyszenia pomocy dla kształcącej się młodzieży”.²

Projekt czekał na zatwierdzenie

„Kurjer Warszawski” wystąpił z pomysłem powołania komitetu, który opracowałby zasady takiej pomocy. Jenike odpowiedział, że projekt jest już gotowy. Przygotowano go w gronie, do którego sam należał, jeszcze kilka lat wcześniej. Brakowało zatwierdzenia władz.²

Przewidziano w nim zasiłki jednorazowe i stałe, dostarczanie pomocy naukowych i ubrań oraz wyszukiwanie odpowiedniego zarobkowego zajęcia. Wsparcie można byłoby otrzymać bezzwrotnie albo w formie pożyczki. Jej warunki ustalano by osobno dla każdego przypadku. Pomoc miała więc zależeć od potrzeb ucznia. Czasem potrzebna była gotówka, czasem książki lub ubranie, a czasem możliwość zarobienia na utrzymanie.³

Stowarzyszenie zajmowałoby się uczniami warszawskich szkół rządowych i prywatnych, chłopcami i dziewczętami, bez różnicy wyznania. Podobnie określono zasady członkostwa, otwarte niezależnie od płci, wyznania i pozycji towarzyskiej. Wyłączono z niego jedynie uczącą się młodzież. Uczniowie korzystaliby z pomocy, a stowarzyszeniem zarządzaliby jego członkowie.³

Składki i publiczne rachunki

Zwyczajny członek miał wpłacać trzy ruble rocznie. Protektor, czyli szczególny finansowy patron przedsięwzięcia, wnosiłby jednorazowo co najmniej sto rubli. Zamierzano też przyjmować darowizny pieniężne i rzeczowe oraz zbierać fundusze podczas odczytów, koncertów, zabaw i widowisk.³

Codzienne sprawy i przyznawanie pomocy należałyby do piętnastoosobowego zarządu, wybieranego na ogólnym zebraniu. Funkcje pełniono by bezpłatnie, z możliwością zatrudnienia w razie potrzeby pomocy kancelaryjnej. Zatwierdzone przez członków sprawozdanie miało ukazywać się w prasie, żeby również darczyńcy mogli poznać działalność stowarzyszenia.³

Jenike przedstawił zatem nie tylko apel o hojność, ale gotowe zasady zbierania pieniędzy i rozdzielania pomocy. Na koniec wyraził nadzieję, że projekt zostanie jak najprędzej wprowadzony w życie i przyniesie pożytek miastu.⁴

Rodzicom, o których pisał, potrzebna była pomoc w zwyczajnych szkolnych wydatkach. Mundurek i książki kosztowały niezależnie od tego, jak bardzo chcieli wykształcić dziecko. W przygotowanym projekcie przewidziano je równie wyraźnie jak pieniądze.²³

Footnotes

1. Internetowy Polski Słownik Biograficzny, „Ludwik Jenike”, o jego pracy redaktorskiej w „Tygodniku Illustrowanym”. ↩

2. Ludwik Jenike, „Wspomaganie kształcącej się młodzieży”, Tygodnik Illustrowany, nr 149, 2 XI 1878, s. 283, środkowa kolumna, początek i uzasadnienie projektu. Oryginalny skan 284, wyciąg PDF s. 2. Jenike jest uczestnikiem przygotowania projektu. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. Tamże, s. 283, prawa kolumna: zakres pomocy, członkostwo, składki, fundusze i zarząd. Opis dotyczy planowanych przepisów, nie potwierdzonej działalności. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Tamże, s. 284, początek lewej kolumny i podpis Ludwika Jenikego. Wyciąg PDF s. 3. Winieta nr 149 z datą 21 X (2 XI) 1878 znajduje się na skanie 274, wyciąg PDF s. 1. Fragment DjVu #page może nie działać w każdej przeglądarce; w wyciągu PDF zachowano wskazane strony. ↩