Warszawa w Sercu

1937 · rowery · prasa · Warszawa 1937 · rzemiosło

Czternaście rowerów, jedna teczka. Pościg z Leszna 26

Opublikowano: Miejsca: Warszawa, Leszno 26, Okopowa
Czarno-białe zdjęcie czterech kolarzy z rowerami wyścigowymi i numerami startowymi na tle publiczności.
Polscy kolarze na Dynasach w Warszawie, czerwiec 1937 roku. Zdjęcie pokazuje wyścigowe rowery i środowisko kolarskie tamtego roku, nie uczestników pościgu. Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygnatura 3/1/0/5/1141/3, domena publiczna.

Najpierw były dwa okrążenia podwórza. Potem klient skręcił w bramę i wyjechał na ulicę. W wytwórni Antoniego Rybowskiego przy Lesznie 26 zorientowano się, że próbna jazda może zakończyć się utratą roweru. Za uciekinierem ruszyło siedmiu pracowników, również na dwóch kołach. Tak zaczyna się pogoń, którą 29 sierpnia 1937 roku opisał „Kielecki Express Codzienny”.1

Jeszcze przed jazdą mężczyzna występował w zupełnie innej roli: podawał się za prezesa Związku Cyklistów z Konina. Miał sportowe ubranie i wypchaną teczkę, a zapowiadał zakup czternastu rowerów.2 Teczka została u kierownika sklepu; miało w niej być 1800 złotych w bilonie, choć gazeta od razu zaznaczyła, że pieniądze były rzekome.1

Antoni Rybowski produkował rowery od około 1929 roku. Początkowo jego zakład mieścił się na tyłach kamienicy przy Chłodnej 39, później został przeniesiony do zabudowań przy Lesznie 26. Jego rowery wyścigowe odnosiły sukcesy w Wyścigach do Morza Polskiego w pierwszej połowie lat trzydziestych. Produkował także modele turystyczne i towarowe.3 Firma reklamowała swoje usługi również w prasie w latach 30.456

Czarno-białe zdjęcie kolarza z rowerem wyścigowym na ramieniu; w tle ludzie i drzewa.
Zwycięzca wyścigu Zygmunt Wiśniewski z rowerem na ramieniu, Warszawa, 1 września 1937 roku, na zakończenie wyścigu do Morza Polskiego. Fotografia pokazuje kolarski sprzęt i obyczaj tamtego roku, nie uczestników pościgu. Narodowe Archiwum Cyfrowe, CC BY-SA 4.0, za Wikimedia Commons.

Do jazdy próbnej wybrał rower wyścigowy. Za zapowiadany zakup czternastu maszyn zamierzał zapłacić gotówką.2 Ucieczka prowadziła przez Leszno, Karmelicką i Nowolipie w kierunku Okopowej. Do pościgu przyłączali się napotkani cykliści.17 „Pogoń przybrała formę wielkiego wyścigu ulicznego”, notował „Expres Zagłębia”.2

Fragment czarno-białego planu Warszawy z 1935 roku z nazwami ulic Leszno, Karmelicka, Nowolipie i Okopowa.
Plan Warszawy z 1935 roku: Leszno, Karmelicka, Nowolipie i Okopowa. Plan potwierdza układ ulic, nie przebieg pościgu. Gazeta nie podaje dokładnego skrzyżowania kolizji. Zarząd Miejski m.st. Warszawy, Dział Regulacji i Pomiarów, „Plan miasta stołecznego Warszawy”, 1935. Wikimedia Commons, domena publiczna.

Na zakręcie przy Okopowej uciekinier wpadł na dorożkę i spadł z roweru. Ścigający dopadli go tam; obie gazety podały to samo nazwisko: Izydor Zając.12

Pozostała jeszcze teczka, którą mężczyzna zostawił w sklepie. Jak donosił „Expres Zagłębia”, zamiast obiecanych 1800 złotych znajdowały się w niej „woreczki z opiłkami blachy cynkowej”.2

Przypisy

Footnotes

  1. „Niezwykły pościg rowerowy na ulicach Warszawy”, Kielecki Express Codzienny, nr 197, 29 VIII 1937, s. 2; tytuł i data według winiety na s. 1. Skan Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej. 29 sierpnia to data numeru, nie ustalony dzień zdarzenia. Funkcja prezesa, deklarowany zakup czternastu rowerów i rzekome 1800 zł w bilonie to treść relacji, nie potwierdzone urzędowo fakty. Gazeta podaje dwa okrążenia, trasę, siedmiu pracowników i nazwisko Izydor Zając; dodaje określenie „mieszkaniec «Cyrku»”, którego nie wyjaśnia. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. „Sensacyjna pogoń na rowerach za złodziejem”, Expres Zagłębia, nr 239, 29 VIII 1937, s. 7; data według winiety na s. 1. Skan Śląskiej Biblioteki Cyfrowej. Gazeta podaje sportowe ubranie i wypchaną teczkę, wyścigowy rower, zapowiedź zapłaty gotówką, kilka okrążeń podwórza, zbieg Okopowej i Powązkowskiej oraz próbę odjechania po upadku; „Kielecki Express Codzienny” pisze o dwóch okrążeniach, zakręcie przy Okopowej i chwilowej niemożności ruchu. Cytat „Pogoń przybrała formę wielkiego wyścigu ulicznego” odczytano ze skanu. Według „Expresu” teczkę miał trzymać Rybowski, według „Kieleckiego Expressu” kierownik sklepu. Woreczki z opiłkami blachy cynkowej to twierdzenie „Expresu”; nie odnaleziono protokołu policyjnego potwierdzającego zawartość teczki. Zgodność nazwiska Izydor Zając nie dowodzi niezależności obu doniesień. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Łukasz Kubacki, „Sezon czas zacząć, czyli historia warszawskich welocypedów”, Temidium, nr 1 (124), marzec 2026, s. 95. PDF wydania. Opracowanie podaje początek produkcji około 1929 roku, przeniesienie zakładu z Chłodnej 39 na Leszno 26, sukcesy rowerów wyścigowych w Wyścigach do Morza Polskiego oraz ofertę modeli turystycznych i towarowych. Określenie „wytwórnia Antoniego Rybowskiego” pochodzi z podpisu fotografii na tej samej stronie. To źródło wtórne; artykuł wykorzystuje je wyłącznie jako tło działalności firmy. ↩

  4. Ogłoszenie firmy A. Rybowski, Dziennik Piotrkowski, nr 229, 24 VIII 1935, s. 3. Skan Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi. Ogłoszenie podaje hasło „najtaniej”, adres Leszno 26 i telefon 11-95-54, a także wózki trzykołowe oraz lakierowanie ram. „Najtaniej” jest hasłem reklamy, nie wynikiem porównania cen; ogłoszenie nie zawiera cennika. ↩

  5. Ogłoszenie „Rowery. A. Rybowski”, Robotnik, nr 103 (6587), 29 III 1936, s. 8. Skan Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej. Pod tym samym adresem i telefonem 11-95-54 firma wymienia lakierowanie ram oraz części zamienne. ↩

  6. Ogłoszenie A. Rybowskiego, Przegląd Sportowy, nr 50 (539), 21 VI 1930, s. 5, dół środkowej kolumny. Skan Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej. Reklama potwierdza sprzedaż na raty i adres Chłodna 39 w 1930 roku; nie ustala warunków sprzedaży przy Lesznie w 1937 roku. ↩

  7. Zarząd Miejski w m.st. Warszawie, Dział Regulacji i Pomiarów, Plan miasta stołecznego Warszawy, 1935, skala według skanu 1:20 000, fragment Leszno–Karmelicka–Nowolipie–Wolność–Okopowa. Skan w Wikimedia Commons. Karmelicka łączy Leszno z Nowolipiem; Nowolipie kończy się na Wolności, przed Okopową. Gazetowa lista ulic nie jest pełnym itinerariuszem; nie odtwarzamy brakujących łączników ani dokładnego skrzyżowania kolizji. ↩